Sociaal-economische raad
13 september 2018
Maandelijkse themabrief met recent verschenen informatie over Pensioenen en AOW
Pers- en Nieuwsberichten
Columns / Webartikelen
Parlementaire Informatie
Boeken
Tijdschriftartikelen
Europese Informatie
Pers- en Nieuwsberichten


Koopkracht groeide in 2017 een half procent
Nieuwsbericht CBS, 13-09-2018
De koopkracht van de Nederlandse bevolking is in 2017 met 0,5 procent gegroeid. Werknemers gingen er het meest op vooruit, terwijl gepensioneerden hun koopkracht zagen afnemen.

Nederland tien jaar na de val van Lehman Brothers
Nieuwsbericht CBS, 13-09-2018
Op 15 september 2008 ging de Amerikaanse bank Lehman Brothers ten onder. Het faillissement wordt wel gezien als de start van de wereldwijde kredietcrisis, die kort daarna omsloeg in een algehele economische crisis. Hoe hebben de economie en de samenleving zich in de tien jaar sinds de val van Lehman Brothers ontwikkeld?

Honderduizenden senioren lopen risico geld te laten liggen
Nieuwsbericht NVOG, 13-09-2018
230.000 senioren-huishoudens missen mogelijk huur- of zorgtoeslag. Dit blijkt uit onderzoek in opdracht van vijf organisaties voor senioren en gepensioneerden, KBO-PCOB, KNVG, NVOG, FASv en NOOM.

Levensverwachting in Nederland blijft stijgen maar minder snel dan eerder geraamd, dekkingsgraden van pensioenfondsen kunnen stijgen met 1 procent
Nieuwsbericht Koninklijk Actuarieel Genootschap, 12-09-2018
Uit de Prognosetafel AG2018 van het Koninklijk Actuarieel Genootschap (AG), blijkt dat Nederlanders gemiddeld nog steeds ouder worden. De verwachte toename van de levensverwachting is echter afgevlakt in vergelijking met de Prognosetafel AG2016.

Hogere AOW-leeftijd remt uitgaven aan AOW-uitkeringen
Nieuwsbericht CBS, 12-09-2018
De verhoging van de AOW-leeftijd heeft de schatkist ongeveer 1,7 miljard euro opgeleverd in 2017. Dit is het bedrag aan AOW-uitkeringen dat in 2017 direct is bespaard ten opzichte van de situatie waarbij de AOW-leeftijd nog steeds 65 jaar zou zijn, bij verder gelijkblijvende omstandigheden. Dit meldt het CBS in het jaaroverzicht Overheidsfinanciën 2017

Onderzoek uitvoeringskosten pensioenfondsen 2018
Nieuwsbericht LCP, 11-09-2018
Voor het zevende achtereenvolgende jaar heeft LCP de uitvoeringskosten van Nederlandse pensioenfondsen in kaart gebracht. De totale kosten stegen in 2017 met bijna 13% naar ruim € 8,5 miljard.

Kwaliteit van leven van Nederlanders is hoog
Nieuwsbericht SCP, 11-09-2018
Uit De sociale staat van Nederland 2018 blijkt dat de kwaliteit van leven van Nederlanders hoog is. Ook dit jaar geven Nederlanders hun leven een 7,8. Zo voelen de meeste mensen zich gezond, stijgt de levensverwachting en nemen de gevoelens van onveiligheid af.

Levensverwachting stijgt minder hard in Nederland en EU
Nieuwsbericht CBS, 07-09-2018
De levensverwachting bij geboorte is in landen van de Europese Unie tussen 2011 en 2016 toegenomen van 80 jaar en 2 maanden naar 81 jaar. In Nederland steeg zij van 81 jaar en 1 maand naar 81 jaar en 6 maanden. De toename in zowel Nederland als de EU is lager dan in voorgaande periodes.

CNV-voorzitter Maurice Limmen over pensioenen

Nieuwsbericht CNV, 05-09-2018
Wat is de inzet van het CNV voor het pensioenstelsel?

ANBO wil compensatie voor btw-verhoging

Nieuwsbericht ANBO, 04-09-2018
ANBO maakt zich grote zorgen om de groepen de laagste inkomens, waaronder gepensioneerden met een laag aanvullend pensioen.

Onderzoek KBO-PCOB: veel senioren financieel kwetsbaar
Nieuwsbericht KBO-PCOB, 04-09-2018
De economie juicht, maar de koopkracht van veel senioren is minder rooskleurig. Veel ouderen zijn financieel kwetsbaar. Zo heeft meer dan 3 van de 10 senioren geen eigen vermogen of spaargeld.

Dekkingsgraad pensioenfondsen blijft in augustus stabiel
Nieuwsbericht Aon, 03-09-2018
De gemiddelde dekkingsgraad van de Nederlandse pensioenfondsen is in augustus stabiel gebleven op 109%. De beleidsdekkingsgraad, die leidend is voor kortingen en indexatie, bleef eveneens stabiel op 109%. Dat blijkt uit de Pensioenthermometer van Aon.

Steeds meer mensen werken door na pensioen
Nieuwsbericht ANBO, 01-09-2018
“Voor sommige mensen is het noodzaak, maar veel mensen ervaren het als zingeving. Zeker nu mensen steeds ouder en steeds gezonder oud worden verwacht ik dat de groep werkende ouderen steeds verder zal groeien”, zo zegt ANBO-bestuurder Liane den Haan.

VCP: pensioenakkoord hangt niet alleen af van AOW
Nieuwsbericht VCP, 31-08-2018
De VCP geeft in reactie op berichtgeving in de media aan dat een pensioenakkoord niet alleen afhangt van de AOW en herkent niet dat er bijna sprake is van een akkoord, al wordt daar wel hard aan gewerkt.

KPMG: "AOW-leeftijd ook in 2024 niet omhoog door langzamere stijging levensverwachting"
Nieuwsbericht KPMG, 31-08-2018
De levensverwachting van Nederlanders stijgt minder hard dan verwacht. Meer sterfgevallen, met name als gevolg van hardnekkige griepepidemieën en strengere winters, lijken de belangrijkste oorzaken van de huidige rem op de levensverwachting.

ZZP Nederland wil verbeterde overgangsregeling voor AOW-gat
Nieuwsbericht ZZP-Nederland, 23-08-2018
De opschuiving van de AOW-leeftijd naar 67 is funest voor zelfstandigen met een AOV-polis tot 65. Als zij arbeidsongeschikt zijn, loopt de uitkering tot 65, daarna moeten zij op een houtje bijten.

Duurzaam beleggen pensioenfondsen: Inzichten uit de praktijk
Nieuwsbericht DNB, 23-08-2018
De afgelopen periode heeft DNB gesprekken gevoerd met een aantal pensioenfondsen en uitvoerders die voorop lopen op het terrein van duurzaam beleggen. De focus lag daarbij op de praktische uitvoering: hoe zorgt een pensioenfonds voor een succesvolle implementatie van een duurzaam beleggingsbeleid?

Economie bloeit
Persbericht CPB, 16-08-2018
De Nederlandse economie ontwikkelt zich gunstig, zo blijkt uit de nieuwste raming van het Centraal Planbureau (CPB). De economie groeit dit jaar met 2,8% en volgend jaar met 2,5%.

AOW-aanvulling als oplossing pensioenvraagstuk
Nieuwsbericht Zelfstandigen Bouw, 14-08-2018
Zelfstandigen Bouw heeft samen met hoogleraar pensioenrecht Hans van Meerten en pensioenadviesbureau Westerbrink een eenvoudige en betrouwbare oplossing bedacht voor de problemen waar pensioenfondsen al vele jaren mee geconfronteerd worden. Problemen van stijgende premies en dalende pensioenuitkeringen.
Artikel Telegraaf: Extra sparen voor AOW

AFM actualiseert leidraad tweede pijler pensioenadvies
Nieuwsbericht AFM, 03-08-2018
Om pensioenadviseurs bij hun adviespraktijk te ondersteunen, heeft de AFM de ‘Leidraad tweede pijler pensioenadvisering’ geactualiseerd.

Zelfstandigen met personeel meest vermogend

Nieuwsbericht CBS, 02-08-2018
Zelfstandigen met personeel (zmp’ers) hebben fors meer vermogen dan werknemers en zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). Een kwart van de zzp’ers heeft geen of nauwelijks vermogen.

Herstel pensioenfondsen stagneert

Aon, 01-08-2018
De gemiddelde dekkingsgraad van de Nederlandse pensioenfondsen is in juli gedaald naar 109%. De beleidsdekkingsgraad, die leidend is voor kortingen en indexatie, bleef stabiel op 109%.Dat blijkt uit de Pensioenthermometer van Aon.

Beleidsdekkingsgraad pensioenfondsen gestegen naar 108,4 procent

Statistisch Nieuwsbericht DNB, 31-07-2018
De beleidsdekkingsgraad van pensioenfondsen is in het tweede kwartaal van 2018 met 0,6 procentpunten gestegen naar 108,4 procent. Ook de dekkingsgraad gebaseerd op marktinformatie is in deze periode met 0,8 procentpunten gestegen (van 107,5 naar 108,3 procent).

 
Columns / Webartikelen


Willis Towers Watson: Verschil in sterftekans loopt verder op
Robert Paling, AMweb, 13-09-2018
Mensen van middelbare leeftijd uit de lagere inkomensgroepen hebben een sterftekans die tientallen procenten hoger ligt dan die van hun leeftijdsgenoten in de hogere inkomensklassen. Dit blijkt uit berekeningen van consultant Willis Towers Watson.

Werkgevers hebben veel vertrouwen in hun pensioenuitvoerder
Harry van Dalen, Kène Henkens, MeJudice, 12-09-2018
Het vertrouwen dat werkgevers hebben in hun pensioenuitvoerder is bijzonder hoog: negen op de tien werkgevers heeft  enig tot veel vertrouwen in hun pensioenuitvoerder.  Over de houdbaarheid van de huidige premielast zijn de meningen verdeeld.

De gevolgen van de stijgende pensioenrichtleeftijd
PW, 12-09-2018
De pensioenrichtleeftijd is per 1 januari 2018 naar 68 jaar gegaan vanwege de gestegen levensverwachting. Deze fiscale pensioenleeftijd is van belang voor het aanvullend pensioen dat werknemers bij u als werkgever opbouwen.

Twijfels en scepsis over pensioen niet alleen iets voor jongeren
Ondernemersbelang.nl, 11-09-2018
Scepsis over het eigen pensioen en afgunst richting babyboomers zijn niet voorbehouden aan de jongere generatie. Ook Nederlanders die richting de pensioenleeftijd gaan, verwachten het straks niet zo goed te krijgen als de generaties boven hen. Dit blijkt uit representatief onderzoek onder Nederlandse vijftigplussers door Bureauvijftig in opdracht van Startpagina.nl.

Vernieuwing pensioenstelsel: 'Nu is niet duidelijk wie wat betaalt'
Floris Prenger, Joyce Boverhuis, EenVandaag.nl, 10-09-2018
Jarenlang staat ons pensioenstelsel als een van de beste ter wereld bekend. Maar tijdens de financiële crisis kunnen goudgerande beloftes van pensioenuitkeringen niet meer worden waargemaakt. En met de stijgende levensverwachting en opkomst van ZZP’ers is het stelsel nodig aan vernieuwing toe.

Pensioenregelingen kennen al veel keuzevrijheid
Inge Bakker, Montae, 10-09-2018
Pensioenregelingen moeten meer keuzevrijheid bieden, zo wordt er vaak geroepen en geschreven. Weinig mensen weten echter dat de huidige pensioenregelingen al veel keuzemogelijkheden bieden.

Pensioen in Jip en Janneke taal
Frits Panhuyzen, Telegraaf.nl, 07-09-2018
Wat is nu eigenlijk pensioen? Simpel gezegd is het “uitgesteld inkomen” voor later, wanneer u de pensioenleeftijd bereikt en niet meer werkt.

’Interesseren voor pensioen lastig’
Martijn Klerks, Telegraaf.nl, 06-09-2018
Werknemers met een beschikbare premieregeling krijgen heus genoeg informatie over hun pensioen maar zijn moeilijk te porren om tot actie over te gaan.

Pensioenen: Beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald
Egbertus Deetman, MeJudice, 05-09-2018
De pensioenfondsen presteren, sinds de kredietcrisis van 2008, uitermate slecht. Dit komt door verschillende onnodig ingebouwde zekerheden, aldus Egbertus Deetman, auteur van een boek dat deels over het mismanagement bij het ABP gaat.

Inperken van solidariteit bevordert vertrouwen in pensioenfondsen
Pieter Zeegers, AMweb, 04-09-2018
Ons ooit zo geroemde pensioenstelsel piept en kraakt in al haar voegen. Is er nog toekomst voor pensioenfondsen met hun collectieve uitkeringsregelingen, in een tijd waarin solidariteit steeds verder lijkt af te brokkelen?

Pensioen: iedereen straks een afgekloven appeltje voor de dorst
NPO Radio1, 01-09-2018
Wie denkt dat er na een leven lang een werken een riant pensioen overblijft heeft het mis. Iedereen onder de vijftig kan in plaats van een sappige appel voor de dorst een afgekloven klokhuis verwachten. Dat zegt dr. Martin Pikaart, voorzitter van Alternatief Voor Vakbond (AVV).

Een kijkje in de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.
Waarom banken, verzekeraars, pensioenfondsen en uitvoerders zich nu al moeten voorbereiden op een nieuwe realiteit
Deloitte, september 2018
Whitepaper. Hoe staat het met de toekomstvastheid van het Nederlandse pensioenstelsel? Moeten de pensioenfondsen en -uitvoerders gaan vernieuwen? Hoe doen concurrenten van de verzekerings- en bankenbranche het? Wat zijn de kansen?
Opiniestuk: Sociale partners spelen hoog spel met het pensioenakkoord 

FNV eist bevriezing van de AOW-leeftijd
Jelle Brandsma, Trouw.nl, 31-08-2018
De FNV wil dat de AOW-leeftijd niet verder stijgt dan de huidige 66 jaar. Anders is een pensioenakkoord ver weg.

Vicevoorzitter FNV: 'Mensen moeten tijdig kunnen stoppen met werken'
Jelle Brandsma, Trouw.nl, 31-08-2018
Schaken op twee borden. Dat is waar FNV-bestuurder Tuur Elzinga zich mee bezig houdt. Hij onderhandelt namens de vakcentrale met werkgevers over verandering van het pensioenstelsel. 

'Door vergrijzing gaat Nederland stilvallen'
BNR.nl, 30-08-2018
De 'zilveren tsunami' of de 'grijze klap' wordt het al genoemd. In de zorg en in de transport ondervinden ze er al flink last van: de toenemende vergrijzing van Nederland.

AkzoNobel blijft bijstorting in eigen pensioenfonds weigeren
Bart van de Laak, AMweb, 29-08-2018
Werknemers en oud-werknemers van AkzoNobel hoeven niet op een bijstorting in het bedrijfspensioenfonds te rekenen. De vakbonden de (oud-)werknemers vragen het bedrijf om 400 miljoen euro extra omdat het fonds al jaren niet of nauwelijks indexeert.

Die laatste horde naar een nieuw pensioenstelsel, die is onneembaar
Sjarrel Massop, Trouw.nl, 23-08-2018
Opinie. Een nieuw pensioenstelsel is niet nabij. Een hoge dikke muur met een brede diepe gracht ervoor, en mensen bovenop die hete pek naar beneden gooien, staat een akkoord in de weg, beschrijft Sjarrel Massop, lid van het comité Red het Pensioenstelsel FNV. 

Column: Lage rente juist geen probleem voor individueel pensioen

Theo Gommer, Telegraaf.nl, 23-08-2018
De Volkskrant kopte op 20 augustus dat mensen met een individueel pensioen zwaar teleurgesteld worden als ze pensioen moeten aankopen met hun pensioenspaarpot. En dat juist zij niet kunnen kiezen voor ’doorbeleggen’ na pensioendatum. Door dit soort berichtgeving worden werknemers op het verkeerde been gezet. Juist voor individueel pensioen is namelijk doorbeleggen bedacht.

Lage rente neemt hap uit verwacht pensioen

Gijs Herderscheê, Volkskrant.nl,

Een pensioenakkoord is nabij - deze zeven hobbels moeten nog genomen worden
Jelle Brandsma, Trouw.nl, 20-08-2018
De komende weken hopen vakbonden en werkgevers elkaar en het kabinet toch nog te overtuigen van nieuwe regels voor pensioenen. Voor Prinsjesdag moet het rond zijn, want er is geld nodig.

Je collega wordt ouder: doorwerken na pensioen steeds normaler
EenVandaag, 13-08-2018
Het aantal werkende senioren neemt toe. Een deel werkt door omdat het financieel nodig is, maar het gros werkt door, omdat ze niet anders zouden willen. "Zij hebben plezier in hun werk en willen zich niet thuis gaan zitten vervelen", zegt Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de Universiteit Tilburg.

'Ga korter werken en parttime met pensioen'
Bnr.nl, 07-08-2018
Peter Borgdorff, directeur van pensioenfonds Zorg en Welzijn, denkt dat korter werken en parttime met pensioen gaan oplossingen kunnen zijn voor de problemen in de pensioenensector.

VCP: koppel AOW niet aan opleiding
Managersonline.nl, 03-08-2018
Het moment waarop iemand met pensioen gaat moet niet per definitie afhangen van het opleidingsniveau. De VCP pleit voor meer maatwerk omdat ieder geval op zichzelf staat en zware beroepen ook voorkomen onder mensen die hoger zijn opgeleid. 

'Laagopgeleide eerder met pensioen? Slechts 50% van de laagopgeleide ouderen werkt überhaupt!'
NPO Radio1, 01-08-2018
We moeten steeds langer werken. Het deel dat we met pensioen zijn wordt steeds kleiner. Na economen maken nu ook demografen zich zorgen over deze ontwikkeling. In stand.nl was de stelling daarom: 'Laagopgeleiden moeten vier jaar eerder met pensioen kunnen gaan.' 

Hoe kunnen verschillen in levensverwachting uitpakken voor een gedifferentieerde AOW-leeftijd?

Joop de Beer, Nicole van der Gaag, MeJudice, 31-07-2018
Voor iedereen geldt dezelfde AOW-leeftijd hoewel de levensverwachting sterk kan verschillen. Mensen met een lage sociaaleconomische status leven gemiddeld korter en ontvangen dus ook gemiddeld minder jaren AOW. Het lijkt logisch om de AOW-leeftijd zodanig te differentiëren dat de verhouding tussen AOW-jaren en arbeidsjaren voor verschillende sociaaleconomische groepen gelijk zou moeten zijn.
Reactie  Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB).

Moeten vrouwen dan ook later met pensioen?’
Christiaan Pelgrim, NRC.nl, 31-07-2018
Aan het plan om de AOW-leeftijd te koppelen aan opleidingsniveau kleven nogal wat haken en ogen. ‘Hoever trek je dit door?’

‘Laagopgeleide moet eerder met pensioen dan hoogopgeleide’
Christiaan Pelgrim, NRC.nl, 30-07-2018
AOW-leeftijd. Demografen pleiten in studie om niet één pensioenleeftijd te hanteren, maar om die te laten afhangen van het opleidingsniveau.

Nederlandse huishoudens hebben weinig vrij spaargeld

Carlijn Prins en Georges de Boeck, Special Rabobank, 30-07-2018
Nederlandse huishoudens hebben minder vrij op te nemen spaartegoeden dan huishoudens in andere Europese landen. Maar ze bezitten wel veel vermogen, dat voornamelijk vast zit in pensioenen en huizen.

Pictet AM: Vergrijzing vereist meer risico in de belegginskeuzes van pensioenfondsen
Financial Investigator, 27-07-2018
Pensioenfondsen moeten een gemiddeld rendement van meer dan 7% boeken om de steeds ouder wordende bevolking van pensioen te kunnen blijven voorzien. Dat stelt Supriya Menon, senior multi-asset strateeg bij vermogensbeheerder Pictet AM, in een analyse over de gevolgen van vergrijzing voor de wereldeconomie.

Helft zorgpersoneel haalt pensioen niet
Telegraaf.nl, 26-07-2018
Na bouwvakkers dreigen nu ook werknemers in de zorg massaal voor hun pensioen uit te vallen. Ruim de helft van alle zorgverleners (52%) vreest zijn huidige werk niet tot aan het pensioen te kunnen volhouden, blijkt uit een enquête van onderzoeksinstituut Nivel.

 
Parlementaire Informatie


Brief van minister Koolmees (SZW) aan de Tweede Kamer met antwoorden op vragen met betrekking tot wetsvoorstel implementatie herziene IORP-richtlijn, 11-09-2018

Antwoorden van minister Koolmees (SZW) op de Kamervragen van de leden Omtzigt en Slootweg (beiden CDA) over de verhuizing van een pensioenfonds van AON naar België en het feit dat de dekkingsgraad enkel door de verhuizing met 11% stijgt vanwege het verschil in toezicht, 11-09-2018

Voorstel van wet tot wijziging van de Pensioenwet en enige andere wetten vanwege enkele wijzigingen met betrekking tot pensioen (Verzamelwet pensioenen 2019), 07-09-2-18
Voorstel van wet
Advies Raad van State
Nader rapport
Regeldruktoets ATR
Toezichttoets AFM
Toezichttoets DNBUitvoeringstoets Belastingdienst

Aanbiedingsbrief van minister Hoekstra (Fin) aan de Eerste en Tweede Kamer ontwerpbesluit Besluit bekostiging financieel toezicht 2019, 07-09-2018
Besluit bekostiging financieel toezicht 2019

32 043
Toekomst pensioenstelsel
Nr. 422 Verslag van een rondetafelgesprek
vastgesteld 5 september 2018

Brief van minister Koolmees (SZW) aan de Eerste Kamer over de ontwikkeling van de pensioenpremies in de periode van 2015 tot en met 2018, 22-08-2018

Antwoorden
van minister Koolmees (SZW) op de Kamervragen van het lid Slootweg (CDA) over het bericht 'Koolmees: Ondernemers flexibel genoeg om in te spelen op klimmende AOW-leeftijd', 17-08-2018

Antwoorden van minister Koolmees (SZW) op de de antwoorden op de Kamervragen van het leden De Jong en Wilders (beiden PVV) over het bericht “Pensioenfondsen dicht bij korten”, 17-08-2018

Antwoorden van minister Koolmees (SZW) op de Kamervragen van het lid Gijs van Dijk (PvdA) over minder snelle stijging van de AOW-leeftijd, 16-08-2018
De minister geeft met deze brief ook invulling aan het verzoek van uw Kamer tijdens de Regeling van Werkzaamheden op 5 juni 2018

Antwoorden van minster Koolmees (SZW) op de nadere vragen van leden van de PVV-fractie over de evaluatie Wet aanpassing financieel toetsingskader (33.972), 13-08-2018

 
Boeken

OECD; Guillemette, Y.; Turner,
The long view scenarios for the world economy to 2060
Parijs : OECD, 2018. 50 p.
OECD economic policy paper, nr. 22
De paper presenteert economische voorspellingen op lange termijn voor 46 landen, waarbij de kortetermijnprojecties van de OECD Economic Outlook van de lente 2018 worden verlengd. Eerst wordt een basisscenario opgesteld in de veronderstelling dat landen geen institutionele en beleidshervormingen doorvoeren. Dit scenario wordt vervolgens gebruikt als een referentiepunt om de potentiële impact van structurele hervormingen in alternatieve scenario's te illustreren, waaronder de impact van het koppelen van de pensioenleeftijd aan de levensverwachting op de participatiegraad van oudere werknemers, en in het bijzonder die van vrouwen.
 
Tijdschriftartikelen


Dalen, H. van; Henkens, K.
Vervroegd pensioen is kwestie van noodzaak of fortuin
ESB, 103 (2018) te verschijnen, 5 p.
Veel oudere werknemers willen graag eerder met pensioen, zeker nu de AOW-leeftijd fors stijgt. In dit artikel wordt onderzocht wat eigenlijk de gewenste, de verwachte en de feitelijke pensioenleeftijd bepaalt.

Wijnbergen, S. van
Misvattingen in het pensioendebat en de voorstellen van de sociale partners
ESB, 103 (2018) te verschijnen, 2 p.
De recente voorstellen van de sociale partners hebben het pensioendebat weer onder de aandacht gebracht. Om een goede discussie te voeren is het echter zaak een aantal misvattingen over pensioenen weg te nemen.
Reactie op C. Teulings, ‘Geen goed pensioen zonder intergenerationele verzekering’, en J. Frijns en J. Mensonides, 'Stabiele pensioenen vereisen vaste rente op lange termijn' (beiden ESB 2018, nr. 4762, 7 juni)
 
Teulings, C.
Wiens misvattingen?
ESB, 103 (2018) te verschijnen, 1 p
Reactie op het artikel 'Misvattingen in het pensioendebat en de voorstellen van de sociale partners.
 
Frijns, J.; Mensonides, J.
Misvattingen creëren
ESB, 103 (2018) te verschijnen, 1 p.
Reactie op het artikel 'Misvattingen in het pensioendebat en de voorstellen van de sociale partners'.

Soetendal, E.; Boumans, M.
Een passende pensioenoplossing voor zzp'ers : nog een lange weg te gaan
Pensioen Magazine, 23 (2018) 8/9 (aug/sep), p. 6-11
Een robuust pensioenstelsel moet ook een oplossing bieden voor werkenden die nu een ontoereikend pensioen opbouwen of waarschijnlijk gaan opbouwen, zoals zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers). Nietsdoen is geen optie. Het artikel schetst een aantal uitgangspunten waarop de pensioenoplossing voor zzp'ers moet zijn gebaseerd.

Poel, M. J. C. M. van der
Het eigendomsrecht op aanvullend pensioen : toetsing van alternatieven voor het aanvullend pensioenstelsel en wijzigende solidariteitsverhoudingen aan art. 1 Protocol 1 EVRM
Pensioenvraagstukken, (2018) 4 (aug), p. 5-21
In het nationale debat over ons aanvullende pensioenstelsel is de afgelopen jaren steeds meer aandacht voor het eigendomsrecht. Eén van de centrale vragen is, of met succes een beroep kan worden gedaan op het eigendomsrecht bij toekomstige wijzigingen van het pensioenstelsel. In dit artikel worden handvatten gegeven voor het beoordelen van de juridische mogelijkheden om pensioenaanspraken, pensioenrechten en de waarde van pensioen te wijzigen binnen de juridische kaders van het eigendomsrecht. Daarbij is specifiek aandacht voor het wijzigen van solidariteitsverhoudingen in pensioenovereenkomsten en pensioenregelingen.
TPV 2018/29
 
Miltenburg, B. J. van
Arbeidsongeschiktheidspensioen na collectieve wisseling van pensioenuitvoerder
Pensioenvraagstukken, (2018) 4 (aug), p. 28-36
Bij een collectieve wisseling van pensioenuitvoerder komt een zieke, maar nog niet arbeidsongeschikte deelnemer nog weleens in de problemen omdat hij/zij door bedoelde wisseling zijn/haar arbeidsongeschiktheidspensioen (vaak zogenoemde WIA-hiaatvoorzieningen) is kwijtgeraakt. Dit artikel gaat over collectieve wisseling van pensioenuitvoerder onder behoud van dezelfde werkgever en dezelfde pensioenovereenkomst aangaande arbeidsongeschiktheid. Reden voor bedoelde wisseling kan een overstap van de werkgever uit vrije keuze naar een andere pensioenverzekeraar zijn, of bijvoorbeeld liquidatie van het ondernemingspensioenfonds. De centrale vraag hierbij is bij welke uitvoerder de aanspraak op arbeidsongeschiktheidspensioen en/of op premievrije voortzetting van pensioenopbouw wegens arbeidsongeschiktheid van de zieke werknemer in uitvoering blijft, te weten bij de oude, de nieuwe uitvoerder of bij geen van beide.
TPV 2018/31
 
Bollen Vandenboorn, A. H. H.; Didden, B. M. M.; Kramer, S. P. M.
Over de grenzen kijken: pensioeninzicht en overzicht vanuit Belgisch en Duits perspectief
Pensioenvraagstukken, (2018) 4 (aug), p. 37-43
De Europese Commissie heeft eerder in haar Witboek aangegeven het nationale pensioenbeleid steeds meer een zaak van gemeenschappelijk belang te vinden. Door middel van een reeks van samenhangende initiatieven worden lidstaten gestimuleerd om pensioenen op de lange termijn adequaat en duurzaam te houden. Een van de aanbevelingen betrof de bevordering van de ontwikkeling van pensioentraceerdiensten. Nederland en België kennen inmiddels een nationaal pensioenregister en in Duitsland worden de eerste stappen gezet tot ontwikkeling van een soortgelijk systeem. In deze bijdrage wordt ingegaan op de noodzaak tot het verkrijgen van grensoverschrijdende pensioeninzichten en -overzichten. Vervolgens wordt ingegaan op de ontwikkelingen van de pensioentraceerdiensten in deze buurlanden en het belang voor de mobiele werknemer om daarin ook de pensioeninformatie te vinden voortkomend uit zijn grensoverschrijdende activiteiten. Ten aanzien van dit laatste aspect zijn er nog heel wat slagen te maken.
TPV 2018/32
 
Hart, F. M. A. 't
Zorgplicht: nudging bij pensioenen
Pensioenvraagstukken, (2018) 4 (aug), p. 44-53
De toenemende financiële zelfredzaamheid die van consumenten wordt verwacht, heeft mede tot gevolg dat de zorgplicht op pensioenfondsen, pensioenuitvoerders en premiepensioeninstellingen verandert. Een van deze veranderingen betreft de evolutie van de informatieplicht die op deze instellingen rust. Het enkel en alleen verstrekken van documenten die aan bepaalde informatievoorschriften voldoen, is niet langer toereikend. Van pensioeninstellingen wordt verwacht dat zij hun klanten niet alleen informeren, maar ook begeleiden bij het maken van keuzes en daar waar nodig, activeren. Het gebruikmaken van inzichten ontleend aan gedragswetenschappen is bij de hiervoor bedoelde begeleidings- en activeringsplicht van belang. Dit artikel geeft een introductie op het gebruik van ‘nudging’. Aan het eind van dit artikel wordt kort ingegaan op nudging met het oog op de zorgplicht bij pensioenen. Het artikel beoogt een discussie op gang te brengen en niet zozeer om praktische handvatten voor de praktijk aan te reiken.
TPV 2018/33 
 
Beer, J.
Is de grens van de maximale levensduur bereikt?
Demos, 34 (2018) 7, p. 8
Sommige wetenschappers voorspelden een paar jaar geleden een einde van de stijging van de maximale levensduur. De cijfers logenstraffen vooralsnog die bevinding.
 
Europese Informatie

Persoonlijke pensioensparen: een EU-alternatief voor overdraagbaarheid in de EU
Europees Parlement, 06-09-2018
Met een eenvoudig pan-Europees persoonlijk pensioenproduct (PEPP) kunnen spaarders in de hele EU blijven sparen met dezelfde regeling, zelfs als ze naar een ander EU-land verhuizen.

Economic and Monetary Affairs MEPs backed portable personal pensions
European Parlement, 03-09-2018
MEPs approved creating a European market for additional personal pensions to increase investment choices for retail clients and provide a safe way to boost their retirement savings.