Sociaal-economische raad
24 januari 2019
Maandelijkse themabrief met recent verschenen informatie over Pensioenen en AOW
Pers- en Nieuwsberichten
Columns / Webartikelen
Parlementaire Informatie
Boeken
Tijdschriftartikelen
Europese Informatie
Pers- en Nieuwsberichten


2018: een jaar met ups en downs voor ABP
Nieuwsbericht ABP, 24-01-2019
In het vierde kwartaal haalden slechte beurzen een streep door de stijgende dekkingsgraad van de eerste drie kwartalen. De actuele dekkingsgraad van ABP daalde naar 97,0%. De beleidsdekkingsgraad steeg naar 103,8%
Actuele financiële situatie
Dekkingsgraad

Dekkingsgraad daalt in vierde kwartaal 2018
Nieuwsbericht bpfBOUW, 24-01-2019
In het vierde kwartaal van 2018 is de beleidsdekkingsgraad van bpfBOUW met 0,4 procentpunt gedaald ten opzichte van het derde kwartaal. Eind december is de beleidsdekkingsgraad vastgesteld op 118,3%. Eerder heeft het fonds besloten om per 1 januari 2019 alle bpfBOUW-pensioenen met 1,07% te verhogen.

Kwartaalbericht PFZW
Kwartaalbericht PFZW, 24-01-2019
De beleidsdekkingsgraad van Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is in het vierde kwartaal van 2018 gedaald van 101,5% naar 101,3%. De actuele dekkingsgraad is gedaald van 103,4% naar 97,5%.

Dreiging pensioenverlaging 2020 groot, fonds pleit voor ‘adempauze’
Nieuwsbericht PME, 24-01-2019
De beleidsdekkingsgraad van PME daalde in het laatste kwartaal van 2018 van 101,8% naar 101,3%. De actuele dekkingsgraad daalde van 103,4% naar 97,6%. Dit als gevolg van tegenvallende beurzen en een dalende rente.

PMT: kans op pensioenverlaging in 2020 neemt toe
Nieuwsbericht PMT, 23-01-2019
“Een verlaging van de pensioenen terwijl we op weg zijn naar een nieuw contract is ongewenst aldus Benne van Popta en Jos Brocken, de werkgevers- en werknemersvoorzitters van PMT.

Voorstel uniformering partnerbegrip
Nieuwsbericht Stichting van de Arbeid, 17-01-2019
De Stichting van de Arbeid, de Pensioenfederatie en het Verbond van Verzekeraars hebben een verkenning uitgevoerd om de definitie van het partnerbegrip in de pensioenregelingen meer te uniformeren.

Handreiking SER voor kleine werkgevers: Praat met uw medewerkers over hun pensioen
Nieuwsbericht SER, 16-01-2019
De SER heeft een handreiking gemaakt die uitlegt welke communicatiemomenten over pensioen er zijn, door wie en met wie. 

De Circulaire Agenda voor Nederlandse pensioenfondsen
Persbericht Sustainable Pension Investments Lab, 15-01-2019
In haar nieuwe kennispaper ‘De circulaire agenda’ geeft het Sustainable Pension Investments Lab (SPIL) een overzicht van de stappen die pensioenfondsbestuurders nu kunnen zetten om de transitie naar een circulaire economie te maken.

2019 wordt spannend jaar, maar geen reden tot paniek
Nieuwsbrief Stichting Pensioenbehoud, 14-01-2019
Voor pensioenfondsen wacht een belangrijk jaar. Door de tegenvallende resultaten op de beurs en de lage rente zijn de dekkingsgraden afgelopen jaar flink gedaald.

Vijf vragen aan Dick Boeijen, onze nieuwe pensioenadviseur
Nieuwsbericht VCP, 08-01-2019
Sinds 1 januari is Dick Boeijen aan de VCP verbonden als adviseur pensioenen. Hij is de opvolger van Jan Tamerus, die eind vorig jaar stopte. Een eerste kennismaking.

Tegenvallend jaar voor pensioenfondsen
Nieuwsbericht Aon, 02-01-2019
De gemiddelde dekkingsgraad van de Nederlandse pensioenfondsen is in 2018 teruggelopen van 108% naar 104%. In het laatste kwartaal liepen de fondsen behoorlijke klappen op en werd het herstel van begin 2018 volledig teniet gedaan. 

Overzicht belangrijkste pensioencijfers 2019
Nieuwsbericht AWVN, 21-12-2018
Overzicht met alle (voorlopige) wijzigingen in de fiscale grenzen vanaf 1 januari 2019. Ook zijn een aantal andere, voor pensioenen relevante, parameters vanaf 1 januari 2019 opgenomen.

Pensioenfondsen tekenen voor samenwerking duurzaam beleggen
Nieuwsbericht SER, 20-12-2018
Door het beleggen van hun vermogen kunnen pensioenfondsen wereldwijd invloed hebben op bijvoorbeeld mensenrechten en het milieu. Om die invloed beter te kunnen inzetten, is meer inzicht in de risico’s in de wereldwijde beleggingsketen en samenwerking met (lokale) partners nodig. 73 fondsen, samen goed voor zo’n 1180 miljard euro aan belegd vermogen, tekenen vandaag daartoe het convenant.
Reacties:
VNO-NCW, MKB-Nederland: 'IMVO-convenant pensioenfondsen goede stap’  
CNV Internationaal: Pensioenfondsen tekenen voor samenwerking duurzaam beleggen
FNV: Pensioenfondsen tekenen voor samenwerking duurzaam beleggen 
VCP: VCP tekent Convenant duurzaam beleggen pensioenfondsen
ABP: Pensioenfondsen gaan nauwer samenwerken op gebied van mensenrechten
Amnesty International: Pensioenconvenant: Amnesty blij met ondertekening
World Animal Protection: Pensioenfondsen tekenen voor duurzaam beleggen


Uitkeringsbedragen per 1 januari 2019
Nieuwsbericht Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, 19-12-2018
Per 1 januari 2019 wordt de hoogte van een aantal uitkeringen aangepast.

Prognose: 18 miljoen inwoners in 2029
Nieuwsbericht CBS, 18-12-2018
De bevolking van Nederland zal de komende jaren blijven groeien. In 2029 bereikt het inwonertal naar verwachting de 18 miljoen. Bijna een kwart van de bevolking zal dan 65 jaar of ouder zijn. In 2060 worden 18,6 miljoen mensen verwacht. Dat blijkt uit de nieuwe bevolkingsprognose van het CBS.

Meer keuze pensioen leidt niet tot meer betrokkenheid
Nieuwsbericht VCP, 11-12-2018
Bezint eer gij begint. Dat is de les die de VCP trekt uit de vandaag verschenen Netsparbrief over keuzemogelijkheden bij pensioenen.

Speech Else Bos - 'Uw - ons - mijn verandervermogen'
Speech DNB, 07-12-2019
De Kring van Pensioenspecialisten organiseerde op 7 december een congres, met als titel Changes & Challenges. Else Bos was de key-note spreker. In haar bijdrage lichtte zij toe waarom ‘verandervermogen’ voor DNB hoog op de agenda staat voor het toezicht op pensioenfondsen, en hoe DNB ernaar kijkt.

 
Columns / Webartikelen


Pensioenfondsen waarschuwen voor lagere pensioenen in 2020 of 2021
Nu.nl, 24-01-2019
Doordat de financiële positie van een aantal grote pensioenfondsen afgelopen kwartaal is verslechterd, is de kans op verlaging van de pensioenen van veel Nederlanders in 2020 of 2021 groter geworden.

Gekort worden op pensioen nog dichterbij voor twee miljoen mensen
NOS.nl, 24-01-2019
Een kleine twee miljoen gepensioneerden en werkenden zullen volgend jaar waarschijnlijk gekort worden op hun pensioen. De pensioenfondsen in de metaal, PME en PMT, staan er na het beroerde einde van het afgelopen beursjaar zo slecht voor, dat korten onvermijdelijk lijkt.

Hartenkreet
Borgblog Peter Borgdorff (PFZW), 24-01-2019
Zijn de huidige regels over de rente waarmee pensioenfondsen moeten rekenen verstandig?

Pensioen steeds minder waard
Leon Brandsema, Telegraaf.nl, 23-01-2019
Het pensioenstelsel zakt langzaamaan door zijn financiële hoeven. Bij sommige fondsen is een pensioen de afgelopen tien jaar al een kwart minder waard geworden. En na een rampzalig financieel einde van 2018 komen kortingen dichterbij dan ooit.

Rekenrente blijft voorlopig laag, maar taboe is eraf
Laurens Kok, AD.nl, 22-01-2019
De Tweede Kamer stemt vandaag tegen de meest simpele maatregel om pensioenkortingen te voorkomen: een tijdelijke verhoging van de rekenrente. Toch kan de veelbesproken rekenrente niet ongemoeid blijven om uit de pensioenimpasse te komen, menen pensioendeskundigen.

Financiële sector staat ook voor maatschappelijke en ecologische risico’s
DNBulletin, 21-01-2019
Nieuw DNB-onderzoek laat zien dat de financiële sector niet alleen geconfronteerd wordt met klimaatgerelateerde risico’s, maar ook met andere ecologische en maatschappelijke uitdagingen.

‘Verhoog de pensioenleeftijd met één maand per jaar, dat is eerlijker’
Peet Vogels, AD.nl, 15-01-2019
Wetenschappers betogen: laat de AOW-pensioenleeftijd stijgen met één maand per kalenderjaar. Dat is rechtvaardiger dan de huidige wijze waarop de pensioenleeftijd omhooggaat. En de extra kosten vallen mee.

Kritiek DNB en Raad van State op pensioenregeling

BNR.nl, 11-01-2019
Anders dan wat minister Koolmees zou moeten doen, lijkt binnen het pensioenstelsel alles bij het oude te blijven. Ook De Nederlandsche Bank en de Raad van State willen verandering, maar Koolmees legt die adviezen naast zich neer. Het gaat om de VPL, de VUT-overgangsregeling uit 2006, waar geen geld voor is. 'Je betaalt VPL-regelingen met geld dat er niet voor bestemd is, een slecht teken,' zegt hoogleraar Pensioenrecht Hans van Meerten van de Universiteit Utrecht.

Ondanks de hoge buffers geen indexatie van pensioenen
Hans Smulders, ED.nl, 04-01-2019
Opinie. Nederland heeft een van de hoogste pensioenreserves ter wereld. Toch wordt er niet geïndexeerd.

Pensioenfondsen wacht spannend jaar, maar geen reden tot paniek
William van Houte, AD.nl, 03-01-2019
Als dit jaar de beurs weer tegenvalt moet er volgend jaar waarschijnlijk gekort gaan worden op pensioenen. Moeten we ons zorgen maken? Zeven vragen aan hoogleraar economie Lans Bovenberg van Tilburg University over het pensioenstelsel in 2019.

2019: een cruciaal jaar voor onze pensioenen
Nina van den Dungen, BNR.nl, 02-01-2019
Je zou het haast niet geloven, maar de pensioenfondsen staan er nu waarschijnlijk nóg slechter voor dan een jaar geleden, ondanks de groeiende economie.

De verbeelding van een redelijke verhoging van de AOW-leeftijd
Joop de Beer, Harry van Dalen, Kène Henkens
Me Judice, 21-12-2018
Minister Koolmees heeft toegezegd om de koppeling van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting tegen het licht te houden. Zo'n onderzoek zou mogelijk het overleg over een nieuw pensioenakkoord vlot kunnen trekken. NIDI-onderzoekers De Beer, Van Dalen en Henkens nemen alvast een voorschot en presenteren een aantal alternatieven voor de huidige een-op-eenkoppeling aan de levensverwachting en de kosten die daaraan verbonden zijn.

Gepensioneerden, let ook op uw zaak bij nieuw pensioenstelsel
Aart van den Brink, Trouw, 20-12-2019
Opinie. Het nieuwe pensioenstelsel dat op tafel lag bij de onderhandelingen over een pensioenakkoord, is helemaal niet zo rooskleurig voor gepensioneerden, waarschuwt Aart van den Brink, pensioenfondsbestuurder voor CNV Vakmensen.

Consolidatie pensioensector zet onverminderd door
DNBulletin, 19-12-2018
De daling van het aantal pensioenfondsen zet gestaag door. Het aantal fondsen is van ruim 1000 in 1998 verminderd naar 240 nu. Bij het kiezen van een overnemende pensioenuitvoerder moet een liquiderend fonds goed rekening houden met de aanleiding van de liquidatie. De ene nieuwe uitvoerder sluit daar beter op aan dan de andere.

Doorwerkende oudere is het meest geholpen met preventie én goede verzekering
Rik Dillingh, Daniel van Vuuren, MeJudice, 18-12-2018
Preventie, in de vorm van inzetten op een gezonde leefstijl en investeren in duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt wordt steeds belangrijker. Een flexibele AOW draagt naar verwachting nauwelijks bij aan de verzekering van het risico dat oudere werkenden de AOW-leeftijd niet in goede gezondheid halen.

Premier Rutte hanteerde een ‘spookcijfer’ bij het mislukken van het pensioenakkoord
Harry Verbon, MeJudice, 17-12-2018
Eind vorige maand klapte het pensioenakkoord. Het kabinet kwam daarna met een verklaring, waarin het loslaten van de een-op-een koppeling van de AOW aan de levensverwachting te duur werd geacht. Dit zou volgens het kabinet 6 miljard kosten. Emeritus hoogleraar Harrie Verbon laat echter zien dat dit bedrag een stuk lager is.

Geen pensioenakkoord, hoe erg is dat?
Christiaan Pelgrim, NRC.nl, 17-12-2018
Het kabinet wil graag een pensioenakkoord. Deskundigen vragen zich af of zo’n akkoord wel nodig is. Het huidige systeem is goed óf moet juist drastischer op de schop.

Ruim 850.000 werknemers bouwen via hun werkgevers geen pensioen op. Dat zijn er bijna vier keer zoveel als de overheid lange tijd dacht
Ingrid Weel, Trouw.nl, 14-12-2018
Ruim 850.000 werknemers bouwen via hun werkgevers geen pensioen op. Dat zijn er bijna vier keer zoveel als de overheid lange tijd dacht.

‘Alarmerend dat zoveel Nederlanders pensioen mislopen’
Telegraaf.nl, 14-12-2018
Honderdduizenden Nederlanders bouwen geen pensioen op. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek van het CBS. DFT-verslaggever Martin Visser over de gevolgen.


In dienst, maar geen pensioen: 'Mijn werkgever wil niets regelen'
Pepijn Nagtzaam, RTLZ, 14-12-2018
Het is voor werkgevers niet verplicht om werknemers een pensioenregeling aan te bieden, en dat brengt werknemers soms in lastige situaties.

Pensioenpaniek berust op een misverstand
B.M.S. van Praag (artikel geschreven op persoonlijke titel), KNVG, 03-12-2018
Na het klappen van de pensioenonderhandelingen kunnen we rustig stellen  dat de paniek over het pensioen nu echt heeft toegeslagen. 

 
Parlementaire Informatie


Antwoorden van minister Koolmees (SZW) aan de Tweede Kamer op de Kamervragen van het lid Van Weyenberg (D66) over "het bericht "856.000 Nederlanders in loondienst bouwen geen pensioen op", 22-01-2019

Antwoorden van minister Koolmees (SZW) aan de Tweede Kamer op de Kamervragen van het lid Van Kent (SP) over het bericht "856.000 Nederlanders in loondienst bouwen geen pensioen op", 22-01-2019

Antwoorden van minister Koolmees (SZW) aan de Tweede Kamer de antwoorden op de Kamervragen van het lid Omtzigt (CDA) over “de pensioenwet en de wet op de beroepspensioenfondsen", 21-01-2019

Commissievergadering Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Bijzondere procedure van het lid Van Rooijen (50PLUS), gesprek over het standpunt “dat ook voor zachtere pensioenaanspraken de risicovrije rente moet gelden”, 21-01-2019
Position paper J. Frijns
Position paper C. Teulings
Position paper S. van Wijnbergen
Position paper D. Sluimers

Antwoord tweede termijn Tijdelijke wet aanpassing disconteringsvoet pensioenfondsen
Debatten in het kort, 17-01-2019

Brief van minister Koolmees (SZW) aan de Tweede Kamer met de Kabinetsreactie op de initiatiefnota van 13 juli 2018 van de Kamerleden Omtzigt (CDA) en Bruins (CU) over het nabestaandenpensioen, 14-01-2019
Bijlage: Kopie brief adviesaanvraag partnerpensioen

35 113
Voorstel van wet van het lid Van Rooijen tot wijziging van de Pensioenwet en de Wet verplichte beroepspensioenregeling in verband met verlenging van de periode van dekkingstekort waarna maatregelen genomen moeten worden om op het niveau van het minimaal vereist eigen vermogen te komen teneinde kortingen op pensioenrechten en -uitkeringen te voorkomen, 09-01-2019
Nr. 1 Geleidende brief
Nr. 2 Voorstel van wet (initiatiefvoorstel)
Nr. 3 Memorie van Toelichting

Advies Raad van State inzake het ontwerp van een algemene maatregel van bestuur tot wijziging van het Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling en het Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen vanwege enkele wijzigingen in pensioenregelgeving, Nader Rapport, 03-01-2019
Staatscourant, Jaargang 2019,  Nr. 627, 09-01-2019

Advies Raad van State inzake het ontwerp van een algemene maatregel van bestuur tot wijziging van het Uitvoeringsbesluit pensioenaspecten Sociaal Akkoord 2004 vanwege het inkooptarief, Nader Rapport, 14-12-2018
Staatscourant, Jaargang 2019, Nr. 622, 09-01-2019 

Loonheffingen, inkomstenbelasting. Pensioenen; verzamelbesluit diverse onderwerpen
Besluit
 van 11 december 2018, nr. 2018-28514
Nederlandse Staatscourant, Jaargang 2018, Nr. 68653, 28-12-2018

Bekendmaking van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 19 december 2018, nr. 2018-0000165707, van de vaststelling van de modellen voor het uniform pensioenoverzicht, 19-12-2018
Staatscourant, Jaargang 2018, Nr. 72818, 28-12-2018

Brief van minister Koolmees en staatssecretaris Van Ark (beiden SZW) aan de Tweede Kamer over stand van de uitvoering sociale zekerheid, 20-12-2018

Brief van Minister Koolmees (SZW) aan de Tweede Kamer met afschrift van de wetgevingsbrief 2018 van de Nederlandsche Bank met voorstellen ter verbetering van de wet- en regelgeving op het terrein van pensioenen, alsmede zijn reactie daarop, 20-12-2018
Wetgevingsbrief DNB
Reactie

Antwoorden van minister Koolmees (SZW) aan de Tweede Kamer op de Kamervragen van het lid Van Weyenberg (D66) over opbouw pensioen zelfstandigen, 20-12-2018

Antwoorden van minister Koolmees (SZW) aan de Tweede Kamer op de Kamervragen van het lid Van Weyenberg (D66) over de manier waarop pensioenfondsen de CO2-voetafdruk van hun beleggingsportefeuille berekenen en hierover rapporteren, 13-12-2018

Brief van minister Koolmees (SZW) aan de Tweede Kamer over fiduciair beheer pensioenfondsen, 11-12-2018

Aanbiedingsbrief minister Koolmees (SZW) aan de Eerste Kamer Memorie van antwoord bij wetsvoorstel implementatie herziene IORP-richtlijn, 07-12-2018
Memorie van Antwoord
Ontwerp Algemene Maatregel van Bestuur implementatie herziene IORP-richtlijn

 
Boeken

CPB
The incidence of pension contributions
Den Haag : CPB, 2019. 57 p.
Wie betaalt de pensioenpremie? Dit onderzoek kijkt naar de afwenteling van pensioenpremies op werkgevers en werknemers. De vraag is of werkgevers de pensioenpremies betalen in de vorm van hogere arbeidskosten, of dat werknemers de pensioenpremies betalen in de vorm van lagere nettolonen en aanpassing van het aantal gewerkte uren.

OECD
OECD Pensions Outlook 2018
Parijs : OECD, 2018. 253 p.
De Outlook analyseert de verschillende problemen met pensioenbeleid in de OECD-landen zowel bij de collectieve als de private voorzieningen. De 2018 editie bespreekt beleidsopties om overheden te helpen ervoor te zorgen dat mensen het maximale uit het pensioenstelsel kunnen halen.

OECD
Financial incentives and retirement savings
Parijs : OECD, 2018. 294 p.
Zijn fiscale prikkels de beste manier om mensen aan te moedigen om te sparen voor hun pensioen? Deze publicatie beoordeelt of landen hun opzet van financiële prikkels kunnen verbeteren om het sparen voor pensionering te bevorderen.

Netspar; Brüggen, L.; Post, Th.
Meer keuze leidt niet automatisch tot hogere pensioenbetrokkenheid
Tilburg : Netspar, 2018. 23 p.
Netspar Brief, nr. 15
Het ontbreken van keuzevrijheid in het Nederlandse pensioenstelsel wordt wel genoemd als oorzaak voor lage pensioenbetrokkenheid. Op basis van onderzoek onder Zweedse pensioendeelnemers laat deze Netspar brief zien, dat meer keuzevrijheid niet automatisch leidt tot een hogere betrokkenheid. Teveel keuze kan - zeker bij mensen met weinig financiële kennis - zelfs verlammend werken.

Almass, A.
Een vergelijking tussen het Nederlandse en Deense pensioenstelsel
[Tilburg] : Tilburg University, 2018. 45 p.
Als gevolg van de vergrijzing binnen onze samenleving en de verslechterde economische omstandigheden is het Nederlands pensioenstelsel onder druk komen te staan. Hierdoor is Nederland genoodzaakt om te kijken naar verbeterpunten. Dit kunnen we doen door te kijken naar het Deens pensioenstelsel. Het Deens pensioenstelsel werd als beste ter wereld gewaardeerd door de Melbourne Mercer Global Pension Index (MMGPI). Bovendien scoort het Deens pensioenstelsel vooral hoger op het gebied van duurzaamheid volgens de MMGPI. Centrale vraagstelling in deze scriptie: Op welke fiscale en niet-fiscale onderdelen kan het Nederlandse pensioenstelsel geoptimaliseerd worden waarbij de sterke kenmerken van het Deense pensioenstelsel als voorbeeld dienen?
 
Tijdschriftartikelen


Dietvorst, G. J. B.
'Het is vijf voor twaalf, we gaan beginnen ...'
Pensioen Magazine, 24 (2019) 1 (jan), p. 4-5
Eindelijk krijgt het nabestaandenpensioen de aandacht die het verdient. Maar we zijn er nog lang niet. Column van Gerry Dietvorst over de initiatiefnota over het nabestaandenpensioen van de Kamerleden Omtzigt en Bruins.

Schors, A. van der
Rondkomen na pensionering, nu en in de toekomst
Pensioen Magazine, 24 (2019) 1 (jan), p. 6-10
Hoe gaan de huidige gepensioneerden met hun geld om? Komen ze makkelijk rond? En hoe kunnen we ervoor zorgen dat ze hun inkomsten en uitgaven ook de komende 40 jaar in balans kunnen houden?

Morales, J. D.; Kastelein, M. E.
Praktijkcasus internationale waardeoverdracht
Pensioen Magazine, 24 (2019) 1 (jan), p. 11-15
Aan de hand van een concreet praktijkvoorbeeld wordt duidelijk gemaakt dat (vrijwel) iedere internationale waardeoverdracht vanuit Nederland feitelijk onmogelijk wordt gemaakt.

Meniar, M.
Pensioenfondsen verbinden zich aan IMVB-convenant
Pensioen Magazine, 24 (2019) 1 (jan), p. 25-28
Op 20 december 2018 is het IMVB Convenant Pensioenfondsen gesloten tussen pensioenfondsen,
de Pensioenfederatie, maatschappelijke organisaties, vakbonden en de overheid. Convenanten voor internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen – bij pensioenfondsen: ‘beleggen’ – zijn een samenwerking tussen maatschappelijke organisaties, vakbonden, overheid en de sector. Het doel van zulke convenanten is om misstanden die zich voordoen in de keten achter de ondernemingen of in de ondernemingen in de beleggingsportefeuille zelf, te voorkomen of op te lossen. 
 
Bovenberg, L; Teulings, C.
Waarover wij het eens en oneens zijn in de pensioendiscussie
ESB (2019), nog te verschijnen
Afgelopen jaren is er intensief gediscussieerd over de inrichting van het pensioenstelsel. Daarbij kwamen er forse meningsverschillen tussen economen aan het licht (ook tussen de auteurs van dit artikel), die de maatschappelijke discussie over het stelsel bemoeilijken. In dit artikel beogen de auteurs duidelijk te maken waarover zij het eens zijn en waarover niet.

Gielen, W.
Hoge leeftijd belangrijkste reden om niet te willen of kunnen werken
Sociaal Bestek, 80 (2018) 6 (dec/jan), p. 28-29
In 2017 hadden 4,3 miljoen Nederlanders van 15 tot 75 jaar geen betaald werk. Deze niet-werkzame bevolking bestaat met 3,2 miljoen voor het grootste deel uit mensen die aangaven niet te willen of te kunnen werken. In dit artikel wordt uitgelegd wat de redenen hiervoor zijn. En wordt de ontwikkeling hierin geschetst. Tevens wordt uitgelegd hoe deze groep regionaal is verdeeld.

Jurriëns, P.
De opinie van Gerard Riemen : 'keuzevrijheid niet ten koste van collectiviteit en risicodeling'
Actuaris, de, 26 (2018) 2 (dec), p. 6, 8-9
Keuzevrijheid lijkt de nieuwe mantra in pensioenland. Als deelnemers nou maar genoeg mogen kiezen, blijft het benodigde draagvlak voor de tweede pijler intact. Maar de werkelijkheid ligt genuanceerder, complexer én weerbarstiger, blijkt uit de woorden van Gerard Riemen, directeur van de Pensioenfederatie. "De mens is moeilijk te doorgronden. Dat maakt het lastig." 
 
Beer, J. de
Worden we honderd?
Actuaris, de, 26 (2018) 2 (dec), p. 32-33
Volgens de prognosetafel AG2018 die afgelopen september is gepubliceerd zal de levensverwachting van vrouwen toenemen van 83 jaar in 2017 tot 88 jaar in 2050. En daarna zal de levensverwachting nog verder stijgen. Meisjes die in 2050 worden geboren, zullen naar verwachting 95 jaar worden. Dit roept de vraag op hoe lang de stijging zal doorgaan. Zullen we uiteindelijk een levensverwachting van honderd bereiken?

Bakker, P.
Kat in de zak?! : hoe laat je pensioenrisico's bij een fusie of overname achter bij de overdragende partij?
Pensioen & Praktijk, (2018) 4 (dec), p. 16-20
Bij een fusie of overname willen ondernemingen de risico's zoveel mogelijk achterlaten bij de partij bij wie ze horen. In de praktijk werkt dat echter niet altijd. Pensioenrisico's kunnen al snel leiden tot substantiële schade. In dit artikel beschrijft de auteur verschillende pensioenrisico's bij een fusie of overname en geeft zij handvatten voor een due diligence onderzoek.

Burggraaf, T.
Kunnen kiezen is moeten kiezen
Pensioen & Praktijk, (2018) 4 (dec), p. 21-23
Nieuwe generaties werknemers brengen nieuwe perspectieven op financiële verantwoordelijkheden mee. Daarbij klinkt ook de roep om meer keuzemogelijkheden voor pensioen. Tegelijk bestaat bij werkgevers de behoefte om te 'de-risken', wat neerkomt op het overdragen van verantwoordelijkheid naar werknemers. Echter, bij financiële beslissingen is het keuzeproces in hoofden van mensen erg rommelig. Daardoor bestaat mogelijk een discrepantie tussen willen kiezen en kunnen kiezen.

Hoppers, F.; Hissink, G.
Generatiebeleid versus langer doorwerken
Pensioen & Praktijk, (2018) 4 (dec), p. 30-33
Generatiebeleid versus langer doorwerken: sluiten ze elkaar uit of is het één niet mogelijk zonder het ander? In de huidige tijdsgeest lijkt het antwoord dat, om het voor meer medewerkers mogelijk te maken om werkend de eindstreep van AOW of ouderdomspensioen te halen, generatiebeleid onontbeerlijk is. Beantwoordt de generatieregeling aan die verwachtingen? De auteurs blikken in dit artikel eerst terug op alle getroffen overheidsmaatregelen. Daarna bespreken ze de generatieregeling en staan stil bij de vraag of een dergelijke regeling wel past binnen de besproken maatregelen. Tot slot gaan ze in op een aantal materiële aspecten van de generatieregeling.

Politiek en sociale partners zijn tot elkaar veroordeeld
Pensioen Pro, (2018) 24 (dec), p. 8-9
De rekening voor een slecht functionerend pensioenstelsel is voor de maatschappij. Maar de politiek wil de sociale partners (nog) niet passeren bij een stelselhervorming.

Vos, A. de
'Conservatisme is in de pensioensector een groot goed'
Pensioen Pro, (2018) 24 (dec), p. 10-12
Coen Teulings bedacht begin deze eeuw de generatierekeningen als alternatief voor het huidige pensioenstelsel. Nu is de hoogleraar economie en oud-CPB-directeur daar minder enthousiast over. 'Risico's verdelen over de generaties is de beste oplossing.'

Wijk, M. van
Een decennium pensioenoverleg : (wordt vervolgd)
Pensioen Pro, (2018) 24 (dec), p. 14-18
In november klapten de onderhandelingen over het pensioenakkoord. Een voorlopig einde aan bijna een decennium praten over AOW en pensioenstelsel. In die tijd klapte één keer eerder een overleg: in 2009. In 2010 en 2011 werden wél deals gesloten, die echter leidden tot een implosie van de FNV, en werden de jaren 2014- 2018 gekenmerkt door een eindeloze parade van nieuwe varianten, die nooit bevredigend bleken. Eind 2018 is er dus nog steeds geen hervorming. Dit artikel zet een decennium pensioenoverleg op een rij.

Huisman, M.
Frits Bosch, DutchInvestor : 'Het pensioensysteem is onhoudbaar'
PensioenAdvies, 29 (2018) 11 (nov), p. 6-10
onhoudbaar’
In PensioenAdvies van april 2011 is een interview opgenomen met Frits Bosch. Daarin pleit Bosch ervoor om de dekkingsgraad van pensionfondsen naar 120% te brengen. 'Een ordentelijk niveau'. Dat kost € 150 miljard. En dat is precies het bedrag dat uit de kassen van pensioenfondsen in eerdere jaren is afgeroomd omdat het zo goed ging en fondsen wel wat konden lijden. Hoe is dat anno 2018? Is de situatie verbeterd?

Zondervan, I.
Adviseurs voorspellen drukke tijden door individualisering
PensioenAdvies, 29 (2018) 11 (nov), p. 11-13
De verdergaande individualisering is dé trend die een groot aantal ontwikkelingen op de pensioenmarkt in zijn kielzog meeneemt. De rol van vermogensbeheer neemt toe evenals het belang van deelnemerscommunicatie. Adviseurs, pensioenfondsen en uitvoeringsorganisaties richten hun pijlen op de individuele deelnemer. Adviseurs signaleren het volgende: doorbeleggen als kans en het niet op orde hebben van IT als bedreiging maakt dat sommigen partijen meer en andere minder toekomstbestendig zijn.

Huisman, M.
Het beste is niet altijd goed genoeg : met trotslijstaanvoerder in global pension index
PensioenAdvies, 29 (2018) 11 (nov), p. 18-21
Hoe kan het dat het Nederlands pensioenstelsel, inmiddels met al zijn aan het licht gebrachte tekortkomingen, toch al jaren lijstaanvoerder of runner up is in de Melbourne Mercer Global Pension Index (MMGP-index)? Zijn de stelsels in andere (onderzochte) landen dan nog slechter? Dit artikel komt tot stand vanuit een oprechte verbazing daarover en werpt een ander licht op de manier waarop we naar ons pensioenstelsel in Nederland (kunnen of moeten) kijken dan de Melbourne Mercer Global Pension Index doet.

Frijns, J. M. G.; Maatman, R. H.; Mensonides, J.
Herziening pensioenstelsel - simultaanschaken in de polder
Ondernemingsrecht : Financieel Recht, (2018) 16 (27 nov), p. 711-713
In dit artikel wordt de onenigheid over de waarderingsregels binnen de pensioensector besproken. 'Bij brief van 19 september 2018 gaf DNB blijk van haar visie op dit vraagstuk. DNB vindt dat pensioenaanspraken (van deelnemers) en pensioenrechten (van pensioengerechtigden) onder een uitkeringsovereenkomst (defined benefit) moeten worden gewaardeerd tegen de risicovrije rente, ongeacht de mate van zekerheid.' De visie van DNB wordt in dit artikel bekritiseerd.

 
Europese Informatie


Digital technologies in insurance and pensions continue to grow alongside cross-selling practices and the sale of add-on insurance EIOPA, 20-12-2018
The European Insurance and Occupational Pensions Authority (EIOPA) published today its seventh Consumer Trends Report outlining key developments in the insurance and pensions sectors impacting European consumers.