Sociaal-economische raad
25 januari 2018
Maandelijkse themabrief met recent verschenen informatie over Pensioenen en AOW
Pers- en Nieuwsberichten
Columns / Webartikelen
Parlementaire Informatie
Boeken
Tijdschriftartikelen
Pers- en Nieuwsberichten


Verbeterde financiële situatie ABP, vooruitzichten voor deelnemers blijven hetzelfde
Nieuwsbericht ABP, 25-01-2018
In 2017 verbeterde de financiële situatie van ABP. De actuele dekkingsgraad steeg naar 104,4%. De beleidsdekkingsgraad was 101,5%.

Dekkingsgraad stijgt in vierde kwartaal
Nieuwsbericht bpfBOUW, 25-01-2018
Eind december 2017 was de beleidsdekkingsgraad van bpfBOUW 115,2%. Dat is 2,2 procentpunt hoger dan de beleidsdekkingsgraad van eind september 2017.

Dekkingsgraad 100%, maar nog niet uit herstel
Nieuwsbericht PME, 25-01-2018
De beleidsdekkingsgraad van PME is in het afgelopen kwartaal verder gestegen van 98,4% naar 100,1%.

Stap voor stap herstel; geen korting in 2018
Nieuwsbericht PMT, 25-01-2018
De beleidsdekkingsgraad van PMT is in het afgelopen kwartaal van 2017 verder gestegen van 98,9% naar 100,6%.

Kwartaalbericht Pensioenfonds Zorg en Welzijn
PFZW, 25-01-2018
De beleidsdekkingsgraad van Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is in het vierde kwartaal van 2017 gestegen van 96,7% naar 98,6% en de actuele dekkingsgraad is gestegen van 100,1% naar 101,1%.

Anw-compensatie tot 1 mei
Nieuwsbericht ABP, 25-01-2018
ABP heeft op verzoek van sociale partners besloten de huidige Anw-compensatie te verlengen tot 1 mei 2018.

VCP en FNV: Rentegevoeligheid rekenregels ondermijnt vertrouwen in pensioen

Nieuwsbericht VCP, FNV, 23-01-2019
De Tweede Kamer moet dringend iets doen aan de te lage waardering van onze pensioenvermogens. Door te starre rekenregels kunnen veel pensioenfondsen niet indexeren en wordt de pensioenopbouw aangetast. Dit ondermijnt het vertrouwen in het pensioenstelsel. Dat zeggen de vakcentrales VCP en FNV in een brief aan de Tweede Kamer. 

Nibud waarschuwt voor te veel optimisme: koopkracht blijft achter
Nieuwsbericht Nibud, 22-01-2018
De koopkracht voor de meeste Nederlanders gaat er in 2018 nauwelijks op vooruit. Mensen met een aanvullend pensioen zien hun koopkracht in 2018 dalen, soms met meer dan 1 procent.

Jos Brocken nieuwe werknemersvoorzitter PMT
Nieuwsbericht PMT, 22-01-2018
Jos Brocken is met ingang van dit jaar benoemd als werknemersvoorzitter van pensioenfonds Metaal & Techniek (PMT).

Langdurige armoede verder toegenomen in 2016
Nieuwsbericht CBS, 17-01-2018
Het aantal huishoudens dat vier jaar of langer van een laag inkomen moest rondkomen is verder toegenomen. De 65-plussers lopen van alle leeftijdsgroepen het minst risico op (langdurige) armoede.
CBS-publicatie: Armoede en sociale uitsluiting 2018

Laagopgeleide oudere vrouwen meest financieel bewust
Nieuwsbericht Aegon, 16-01-2018
Laagopgeleide oudere vrouwen en hoogopgeleide oudere mannen zijn de meest financieel bewuste Nederlanders. Laagopgeleide oudere vrouwen hebben veel behoefte aan controle, hoogopgeleide oudere mannen denken veel na over geld voor middellange en de lange termijn. Dit blijkt uit onderzoek naar financieel bewustzijn.

Beleidsagenda Pensioenfederatie 2018 is gepubliceerd
Nieuwsbericht Pensioenfederatie, 16-01-2018
In de beleidsagenda 2018 wordt beschreven wat de uitdagingen zijn waar de Pensioenfederatie voor staat en vanuit welk vertrekpunt ze deze uitdagingen tegemoet treedt.
Artikel AMweb: Pensioenfederatie: ‘Verdere consolidatieslag pensioensector in lijn der verwachting’

2,7 duizend 80-plussers op de loonlijst
Nieuwsbericht CBS, 15-01-2018
In september 2017 hadden 2,7 duizend werknemers van 80 jaar of ouder betaald werk. Zo’n 2,3 duizend 80-plussers (85 procent) hadden een vast arbeidsverband, 0,4 duizend werkten met een flexibel contract.

Beter pensioen voor de meubelindustrie
Nieuwsbericht CNV Vakmensen, 15-01-2018
CNV Vakmensen heeft een akkoord gesloten voor een tweejarige cao in de Meubelindustrie . De circa 14.500 meubelmakers in Nederland krijgen er tussen nu en januari 2020 zowel procenten als centen bij.

Verschillende pensioenleeftijden: Wat betekent dit voor mij?
Nieuwsbericht VCP, 14-01-2018
Bij veel mensen is niet bekend dat er verschillende pensioenleeftijden bestaan voor de AOW en het aanvullende pensioen. Veel mensen weten dan ook niet wat dit voor hen betekent of hebben hier vragen over. VCP-beleidsmedewerker Klaartje de Boer geeft tekst en uitleg over de verschillende leeftijden en wat dit voor uw pensioen kan betekenen.

ABP stopt met beleggen in tabak en kernwapens

Nieuwsbericht ABP, 11-01-2018
ABP zet een volgende stap in haar duurzaam en verantwoord beleggingsbeleid met het besluit om te stoppen met het beleggen in producenten van tabak en kernwapens. We streven ernaar om deze beleggingen (totaal circa 3,3 miljard) binnen een jaar verkocht te hebben.

Lid vertelt: Rosa over de werkgroep Pensioenen en PensioenLab
Nieuwsbericht CNV Jongeren, 11-01-2018
Rosa d’Adelhart Toorop. Student Belastingrecht aan de Universiteit van Amsterdam. Naast het opkomen voor de belangen van jongeren, ligt er bij het PensioenLab een goede mogelijkheid om een vuist te maken voor alle generaties. 

Pensioen, zorgplicht en eigen verantwoordelijkheid in een veranderende wereld
Nieuwsbericht AFM, 04-01-2018
Karina Raaijmakers (hoofd Toezicht Verzekeren & Pensioenen) heeft een speech gehouden tijdens de PwC Pensioenlezing, georganiseerd door het Competence Centre for Pension. In haar verhaal ging Karina in op wat de economische, technologische en maatschappelijke ontwikkelingen kunnen betekenen voor de relatie tussen de pensioenuitvoerder en de deelnemer.

Ruim helft zzp’ers heeft ook andere inkomensbron

Nieuwsbericht CBS, 29-12-2017
Ruim 55 procent van de 1,5 miljoen zzp’ers heeft naast een zzp-inkomen ook een andere bron van inkomsten, zoals loon, pensioen of een uitkering.

Nieuwe prognose pensioenrichtleeftijd: pas in 2029 naar 69 jaar?
Nieuwsbericht LCP, 22-12-2017
Op 19 december heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek de Bevolkingsprognose 2017-2060 gepubliceerd. Hierin staat onder andere een prognose van de AOW-leeftijd tot 2060. Op basis van de onderliggende data hebben wij de ontwikkeling van de pensioenrichtleeftijd tot 2050 bepaald.

BpfBOUW verhoogt pensioenen
Nieuwsbericht BpfBOUW, 21-12-2017
Het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid (bpfBOUW) maakt bekend dat het de pensioenen gedeeltelijk verhoogt. Per 1 januari krijgen gepensioneerden en (gewezen) deelnemers er 0,59% bij.

The case for a more flexible transition to retirement
Nieuwsbericht The Aegon Center for Longevity and Retirement, 21-12-2017
Does retirement mean the end of your career or simply signal the start of a transition? And what can you do to prepare for it? Maarten Edixhoven, CEO of Aegon the Netherlands, makes the case for having a flexible approach.
Nieuwsbericht AMweb: Aegon: ‘We moeten haast maken met flexibel pensioen’

 
Columns / Webartikelen


Veel pensioenen dit jaar niet omlaag, maar ook niet omhoog
Nu.nl, 25-01-2018
De financiële positie van pensioenfondsen is in het vierde kwartaal licht verbeterd. Verlagingen van pensioenen lijken dit jaar niet of nauwelijks aan de orde. Tegelijkertijd is slechts een aantal fondsen in staat om de pensioenen te verhogen.

Hoger pensioen nog ver weg bij pensioenfondsen

Trouw.nl, 25-01-2018
De Nederlandse pensioenfondsen zijn er in 2017 beter voor komen te staan dankzij winsten met beleggingen. Toch is er bij vier van de vijf grootste fondsen nog lang geen ruimte voor het verhogen van de pensioenen.

50Plus vangt bot in pensioendebat
Telegraaf.nl, 24-01-2018
Ouderenpartij 50Plus krijgt de coalitiepartijen niet mee in haar voorstel om de kwakkelende pensioenfondsen tijdelijk meer lucht te geven. Ze vrezen dat volgende generaties daardoor benadeeld worden.

VVD en D66 voeren druk op bij pensioenen
ANP, RD.nl, 24-01-2018
VVD en D66 voeren de druk op bij werkgevers en werknemers om samen tot een hervorming van de pensioenen te komen. De VVD hoopt dat de sociale partners uiterlijk in maart een advies formuleren. Ook coalitiepartner D66 wil snel resultaat.

Hoe gaat het met uw pensioenfonds?
Leon Brandsema En Arno Reekers, Telegraaf.nl, 24-01-2018
De cijfers van bijna alle pensioenfondsen zijn nog altijd niet goed genoeg om ouderen meer koopkracht te bieden, blijkt uit een totaaloverzicht van de stand van de pensioenfondsen.

50Plus: regels pensioenfondsen vijf jaar iets versoepelen
Lise Witteman, Telegraaf.nl, 24-01-2018
Ouderenpartij 50Plus gooit vandaag de knuppel in het hoenderhok met een wetsvoorstel om pensioenfondsen tijdelijk meer lucht te geven. Maar de coalitiepartijen klampen zich vast aan de heil die een nieuw pensioenstelsel moet brengen. Desnóóds zonder steun van de vakbonden, vindt coalitiepartij VVD.

Pensioenfondsen steken graag extra geld in hypotheekmarkt
Peet Vogels, AD.nl, 24-01-2018
De Nederlandse pensioenfondsen zijn dolenthousiast over de hypotheekmarkt. De komende jaren willen ze hun hypotheekportefeuille verdubbelen naar 20 miljard euro.

Europees pensioenfonds op rand van de afgrond
NOS.nl, 24-01-2018
Het Europees pensioenfonds voor Europarlementariërs staat op omvallen. Het fonds heeft al jaren grote tekorten, vorig jaar nog 270 miljoen euro en dit jaar 326 miljoen.

Pensioen zorgt dat hersens achteruitgaan

Faqt, 23-01-2018
Interessant gegeven voor het pensioendebat dat in Nederland bijna permanent wordt gevoerd: met pensioen gaan zorgt voor slechtere hersens. Britse medische wetenschappers hebben dat vastgesteld na onderzoek van 3400 ambtenaren aan het einde van hun loopbaan.

Eenzijdige wijziging pensioenregeling, ook met instemming ondernemingsraad, is niet toegestaan
Gerard van der Toolen, Pensioen Weblog, 22-01-2018
Op 18 januari 2018 deed de rechtbank in Almere een uitspraak die belangrijk is voor ondernemingsraden en werknemers. (Adviseurs van) werkgevers versoberen de pensioenen fors en de pensioenopbouw van het uitgestelde salaris (pensioen dus) is bij veel ondernemingen binnen de afgelopen 5 jaar tot wel 20% lager geworden.

Doe iets voor ouderen die in armoede leven
Trouw.nl, 19-01-2018
De arbeidsparticipatie onder ouderen, de mensen tussen 60 en 66 jaar, neemt snel toe, mochten we onlangs vernemen. Dat prettige nieuws heeft echter een zorgwekkende keerzijde. De armoede onder de Nederlandse bevolking als geheel neemt weliswaar gelukkig niet toe, maar doet dat wel onder mensen die vlak voor hun pensioengerechtigde leeftijd zitten. 

Eigen pensioenpotje en zzp-pensioen zitten er voorlopig nog niet in
NOS.nl, 18-01-2018
De gesprekken in de polder tussen werkgevers en werknemers over een nieuw pensioenstelsel en zzp-pensioen verlopen zeer moeizaam.

ABP zorgt voor onrust bij zieke deelnemers
Peet Vogels, AD.nl, 18-01-2018
Deelnemers bij pensioenfonds ABP die ernstig of ongeneeslijk ziek zijn krijgen nog voor hun dood duidelijkheid of hun nabestaanden recht hebben op een aanvullende uitkering. Dat belooft het ABP nadat er grote onrust was uitgebroken over aanpassingen in de regeling.

Pensioentopman: morrel niet aan pensioenstelsel
Elsevierweekblad.nl, 18-01-2018
Een grote hervorming van het pensioenstelsel, zoals het nieuwe kabinet wil, zal niet werken. Dat zegt pensioenbestuurder René van de Kieft.

Nederlander beleeft 'hongerjaren' tussen 63ste en 65ste: geen inkomensgroep kent zoveel armoede
Jochem van Staalduine, Volkskrant.nl, 17-01-2018
De 'hongerjaren' van de Nederlanders zijn de jaren tussen hun 63ste en 65ste levensjaar. In geen enkele leeftijdsgroep is het aantal lage inkomens zo groot als onder bijna-pensionado's. Zij hebben de crisis het slechtst verteerd van iedereen, waardoor veel 55-plussers de tijd tot hun pensioen moeten uitzitten met een uitkering. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het CBS.

Pensioencommunicatie – geen glans zonder samenwerking
Sjef de Kimpe en Sybren van Wirdum, Pensioen Bestuur & Management (PBM) nummer 1 2018, 16-01-2018
Het Nederlandse pensioenstelsel is vaak omschreven als ’s werelds beste. Toch geeft slechts 50% van de deelnemers aan vertrouwen te hebben in de sector die zorgdraagt voor een ‘onbezorgde’ oude dag. Voor deze schijnbare tegenstelling is geen eenduidige verklaring. Wel is breed onderkend dat heldere communicatie bijdraagt aan het vergroten van vertrouwen.

Eindelijk gaat de rente stijgen
AD.nl, 15-01-2018
Het tijdperk van de ultralage rentes lijkt voorbij. Vooral in de Verenigde Staten loopt de rente de laatste tijd op. Maar spaarders en pensioenfondsen moeten zich nog niet rijk rekenen.

Volg hier de wetgeving van Rutte III
NRC.nl, 15-01-2018
Regeerakkoordtracker. In 2018 zal kabinet-Rutte III de meeste van zijn plannen willen waarmaken. Volg hier de voortgang van de belangrijkste wetgeving van het kabinet.
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Nog duizenden tachtigers werken: 'Stoppen? Niets is mooier dan dit'
Hans de Bruijn, Maaike Homa, RTLZ, 12-01-2018
Waar de één niet kan wachten tot zijn pensioen, werkt de ander het liefst door. In Nederland zijn bijna 3000 80-plussers die nog betaald werken en ruim 11.000 75-plussers.

Politiebonden: Maak vroeger pensioen zware beroepen mogelijk

AD.nl, 12-01-2018
De AOW moet worden aangepast om vroegpensioen voor zware beroepen, zoals politieagent en verpleegkundige, mogelijk te maken. Daarvoor pleiten vier politievakbonden die via een burgerinitiatief hun voorstel op de agenda van de Tweede Kamer willen krijgen.

Elke deeltijdbaan is een vorm van deeltijdpensioen
Gerhard Hormann, RD.nl, 12-01-2018
Nu de AOW-leeftijd steeds verder stijgt, moeten we misschien eens gaan nadenken over een andere definitie van het begrip pensioen. Die is veel te star en deels ook achterhaald.


50plus-voorstel voor een bodem in de rekenrente verdient serieuze behandeling
Bernard van Praag, Me Judice, 11-01-2018
De positieve berichten over de stand van de economie buitelen over elkaar heen. Echter de pensioendeelnemers en ouderen in het bijzonder merken hier nog niet veel van. Dit is voor een belangrijk deel te wijten aan de strakke toezichtregels waarin de lage marktrente een hoofdrol speelt. Pensioenfondsen moeten zich aldus arm rekenen volgens Bernard van Praag. Een voorstel van 50plus om de rekenrente tijdelijk van een bodem van 2 procent te voorzien is in zijn ogen niet alleen realistisch maar ook prudent.

Kwartaalbericht voorzitter - januari 2018
Blog KNVG, 11-01-2018
Kwartaalbericht KNVG met een terugblik op 2017 en een vooruitblik 2018.

Pensioenfondsen kunnen vliegwiel zijn in overgang naar duurzame economie
Eleonoor Hintzen (Good Company)en Nicolette Loonen (VERRA Consulting), 11-01-2018
Met circa € 1.400 mrd belegd vermogen heeft de Nederlandse pensioensector een enorme impact op het bedrijfsleven. Nu de roep om een transitie naar een circulaire en duurzame economie steeds groter wordt, kan de pensioensector in deze transitie als vliegwiel fungeren.

Zekerheid of rendement?
Annick van Ool (DNB), Pensioen Bestuur & Management (PBM) nummer 1 2018, 11-01-2018
Mijn oma van 83 is zeer geïnteresseerd in pensioenen. Regelmatig knipt ze pensioenartikelen uit de krant die ze graag met haar kleindochter bespreekt. Aangezien die kleindochter werkzaam is als beleidsmedewerker pensioenen bij De Nederlandsche Bank, kan zij alles uitleggen, zo is haar verwachting.

Pensioenfondsen staan er beter voor dan vorig jaar
Managersonline.nl, 11-01-2018
De gemiddelde dekkingsgraad van de Nederlandse pensioenfondsen is over heel 2017 gestegen van 102 procent naar 108 procent. In de laatste maand daalde de dekkingsgraad een procentpunt. De beleidsdekkingsgraad, die leidend is voor kortingen en indexatie, bleef in december gelijk op 106 procent. Dat blijkt uit de Pensioenthermometer van Aon.

How to not go extinct
Fieke van der Lecq (VU Amsterdam), Shiftto.org, 09-01-2018
Time and the survival of Dutch pension funds. Are Dutch pension funds set to go the way of the dodo? This may be the case unless the sector takes swift action, according to Shiftto Board Member Professor dr. Fieke van der Lecq. Now is the time to implement existing innovations, communicate clearly, take the advice of pension scholars seriously, and rebuild trust via relationships with organisations and end clients. This all starts with a shared notion of time, which Fieke van der Lecq presents in her paper Everything in its own time.
Dit artikel is een verkorte versie van de oratie van Fieke van der Lecq 'Alles heeft zijn tijd' van 15 juni 2017, VU Amsterdam

Om deze reden valt je pensioen ook in 2018 tegen
Paul van der Kwast, Business Insider, 08-01-2018
De meeste pensioenen zullen in 2018 wederom tegenvallen. Met dank aan de rekenrente. Wat is dat toch voor een ding?

Wouter Koolmees zet pensioenstelsel in beweging met hypotheekvoordeel
Arnoud Bosch, VDAB, 08-01-2018
Minister Wouter Koolmees zet door een studieaanvraag over het vrijgeven van een deel van het opgebouwde pensioenkapitaal de pensioendiscussie in beweging.

Onrust onder deelnemers pensioenfonds ABP
Radar, 08-01-2018
De pensioenregeling van ABP wordt in 2018 namelijk op een aantal punten aangepast. Een van deze wijzigingen kan grote financiële gevolgen hebben voor de partners van ABP-deelnemers.

Kamervragen over versobering nabestaandenpensioen
AMweb, 05-01-2017
Pieter Omtzigt (CDA) heeft Kamervragen gesteld aan staatssecretaris Menno Snel (Financiën) en minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) over de “plotselinge” versobering van de nabestaandenpensioen.

Vijf tips voor de invoering van de nieuwe pensioenrichtleeftijd
Willis Towers Watson, Consultancy.nl, 05-01-2018
Met ingang van 1 januari 2018 is de pensioenrichtleeftijd, de leeftijd die gebruikt wordt in de berekening van de maximale fiscale pensioenopbouw, verhoogd van 67 naar 68 jaar. Pensioenexperts van adviesbureau Willis Towers Watson zetten vijf belangrijke zaken op een rij die niet vergeten moeten worden bij de invoering van deze verandering.

'Aparte AOW-regeling voor zware beroepen onuitvoerbaar'           
Nu.nl, 04-01-2018
Het invoeren van speciale AOW-regels voor mensen in 'zware beroepen' gaat niet werken. Dat zeggen onderzoekers van het economisch instituut SEO in het vakblad ESB.

Pensioenfonds voor de bouw is eerste grote fonds dat uitkeringen verhoogt
Gerard Reijn, Volkskrant.nl, 21-12-2017
BpfBouw, het pensioenfonds voor de bouw, verhoogt volgend jaar voor het eerst sinds 2014 de pensioenen. Van de grote pensioenfondsen is BpfBouw met 773 duizend deelnemers de eerste die zijn pensioenuitkeringen weer verhoogt.


 
Parlementaire Informatie
Tweede Kamer, Debatten in het kort, 24-01-2018
50PLUS: hogere rekenrente voorkomt pensioenkortingen
Initiatiefwetsvoorstel - Van Rooijen (50PLUS) wil pensioenfondsen de komende vijf jaar laten uitgaan van een hogere disconteringsvoet om pensioenkortingen te voorkomen. Maar er lijkt geen meerderheid voor zijn plan.

Tweede Kamer, 43e vergadering, 24-01-2018
Plenair verslag, Voorstel van wet van het lid Van Rooijen tot tijdelijke wijziging van de Pensioenwet en de Wet verplichte beroepspensioenregeling in verband met het invoeren van een maatregel tot onder meer aanpassing van de disconteringsvoet waartegen pensioenfondsen hun pensioenverplichtingen moeten berekenen (Tijdelijke wet aanpassing disconteringsvoet) (34606).

Antwoorden van staatssecretaris Snel (Fin)mede namens de minister van SZW op vragen van het lid Omtzigt (CDA) over de versobering van het nabestaandenpensioen naar de Tweede Kamer, 15-01-2018

Antwoorden van minister Ollongren (BZK) op de vragen van het lid Van Rooijen (50plus) over het vervallen van de ANW-compensatieregeling bij het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds, 09-01-2018

Staatsblad 4
Besluit van 9 januari 2018 tot wijziging van het Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling vanwege wijziging van het inkooptarief voor nettopensioen

Staatsblad 525
Wet van 20 december 2017 tot wijziging van de Pensioenwet en enige andere wetten vanwege een aantal wijzigingen van pensioenwetgeving (Verzamelwet pensioenen 2017)

Antwoorden van minister Ollongren ( BZK) op vragen van het Kamerlid Koerhuis (VVD) over het bericht ‘Rijk in stenen, arm in geld', 22-12-2017

Staatsblad 505
Wet van 13 december 2017 tot wijziging van de Pensioenwet, de Wet verplichte beroepspensioenregeling en de Invoerings- en aanpassingswet Pensioenwet in verband met waardeoverdracht van klein pensioen en enige andere wijzigingen inzake waardeoverdracht (Wet waardeoverdracht klein pensioen)
 
Boeken

Netspar; Montizaan, R.
Parttime pensioneren en de arbeidsparticipatie
Tilburg : Netspar, 2018. 27 p.
Netspar Industry Series, Design paper, nr. 94
Het verhogen van de arbeidsparticipatie van ouderen blijft noodzakelijk om de lasten van het pensioenstelsel over de jongere en oudere generaties eerlijker te verdelen. Deeltijdpensionering wordt vaak genoemd als een beleidsinstrument dat dit kan bewerkstelligen. Het is echter de vraag of deeltijdpensioen uiteindelijk leidt tot langer doorwerken en een verhoogde arbeidsparticipatie onder ouderen. In dit paper wordt met een stated preferences-experiment aangetoond dat het stimuleren van deeltijdpensionering er wel toe leidt dat werknemers langer doorwerken, maar dat hun totale arbeidsparticipatie per saldo daalt. Dit komt omdat oudere werknemers een relatief lange periode in deeltijd wensen te werken. De bijkomende daling in de arbeidsparticipatie door het werk in deeltijd in plaats van in voltijd is daardoor groter dan de stijging in de arbeidsparticipatie door het uitstellen van de definitieve uittreding. 
 
Netspar
Two decades of working beyond age 65 in the Netherlands
Tilburg : Netspar, 2017. 39 p.
Netspar Industry Series, Design Paper, nr. 89
Onderzoek naar veranderingen in gezondheid, sociaal-economische- en werkfactoren om de haalbaarheid van beleid gericht op langer doorwerken te bepalen. Het percentage 65-74-jarigen met betaald werk neemt toe, maar blijft laag. Bekend is dat deze minderheid hoger opgeleid en gezonder is dan niet-werkende leeftijdsgenoten. Het is de vraag of de gezondheid en sociaal-economische kenmerken van deze groep zijn veranderd, en met name of werkende en niet-meer-werkende leeftijdsgenoten meer op elkaar zijn gaan lijken. Volgens deze onderzoeksresultaten blijven verschillen in opleidingsniveau en gezondheid belangrijke factoren bij de mogelijkheden of wensen om door te werken na het 65e jaar. Daarnaast spelen ook economische factoren een rol, zoals blijkt uit het feit dat mensen met een hypotheek op hun woning relatief vaker doorwerken. Inzicht in deze factoren is van belang als men een beleid wil voeren gericht op langer doorwerken. 
 
 
Tijdschriftartikelen

Oude Mulders, J.; Henkens, K.; Dalen, H. van
Werkgevers bezorgd over langer doorwerken
Demos 34 (2018) 1 (jan), p. 1-4
Door andere regels rondom werk en pensionering werkt vrijwel iedereen langer door dan vroeger. Dit heeft niet alleen gevolgen voor werknemers, maar ook voor werkgevers. Werkgevers krijgen te maken met een vergrijzend personeelsbestand en de noodzaak om oudere werknemers productief en gemotiveerd aan het werk te houden. Nieuw NIDI-onderzoek laat zien dat werkgevers in de afgelopen acht jaar veel actiever zijn geworden als het gaat om duurzame inzetbaarheid.

Meijer, J. H. J.
Vertrouwen in de toekomst van de verplichtstelling?
In: Pensioen Magazine, 23 (2018) 1 (jan), p. 4-5
De auteur acht een wijziging van de verplichtstelling onvermijdelijk en vindt dat het kabinet dienaangaande wel wat meer lef mag hebben en een plan-B als stok achter de deur zou moeten hebben.

Veen, F. J. P.; Witkamp, E. R.  
De vrijwillige aansluiting : geen vuiltje aan de lucht?
In: Pensioen Magazine, 23 (2018) 1 (jan), p. 12-17
Op 9 oktober 2017 bood toenmalig staatssecretaris Klijnsma van SZW aan de Tweede Kamer het onderzoek naar vrijwillige aansluitingen bij een verplichtgesteld bedrijfstakpensioenfonds aan. De opdracht tot dit onderzoek kwam voort uit haar brief van 22 december 2016 aan de Tweede Kamer, met daarin de randvoorwaarden die zouden kunnen worden gesteld aan de fusie van verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen. Daarbij is ook gekeken naar de mogelijkheid voor werkgevers om zich vrijwillig aan te sluiten bij het nieuwe fusiefonds en werd het onderzoek in het vooruitzicht gesteld dat nu is gepubliceerd. Naast fusie is het aangaan van vrijwillige aansluitingen immers een van de mogelijkheden voor pensioenfondsen om tot schaalvergroting te komen.

Lewin, E. H. E.; Soetendal, E.
Verplichtstelling van pensioen via de Wet AVV
In: Pensioen Magazine, 23 (2018) 1 (jan), p. 128-23
In september jl. publiceerden H. van Meerten en J.J. van Zanden van onderzoeksbureau Westerbrink in opdracht van Alternatief voor Vakverbond een studie naar de mogelijkheid om pensioenen voor sectoren voortaan niet meer verplicht te stellen via de Wet verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds (Wet BPF 2000), maar via de Wet op het algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van collectieve arbeidsovereenkomsten (Wet AVV). In dit concept wordt via de Wet AVV sociale partners de mogelijkheid geboden om te kiezen voor een verplichte pensioenregeling. Het is in deze variant niet langer noodzakelijk om aan te sluiten bij een bedrijfstakpensioenfonds. De conclusie van de studie is dat met verplichtstelling via de Wet AVV het pensioenstelsel toekomstbestendig en houdbaar wordt in het licht van de regelgeving van de EU : het sluit aan op de moderne arbeidsmarkt. Dit artikel gaat in op de merites van het voorstel.

Versteegt, J. P.; Blom, L. 
Het APF, nu al de ideale oplossing voor het verplichtgestelde BPF?
In: Pensioen Magazine, 23 (2018) 1 (jan), p. 24-26
Het algemeen pensioenfonds (APF) kan ook een oplossing bieden voor verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen die bereid zijn om nieuwe opbouw en liggende aanspraken te splitsen. Daarbij wordt de toekomstige opbouw, die gebaseerd is op de verplichtstelling, ondergebracht bij een BPF dat zijn werkingssfeer uitbreidt, terwijl de reeds opgebouwde aanspraken worden ondergebracht bij het APF. Aanzienlijke kortingen van pensioenen kunnen worden voorkomen, een eventueel grondslagenverschil wordt eenvoudiger opgelost en transactiekosten kunnen fors worden verlaagd. Een nieuw perspectief aan de horizon, een uitstekend alternatief.

Ewijk, C. van
Pensioenstelsel niet meer houdbaar
In: Zeggenschap, 28 (2017) 4, p. 4-6
Het pensioenstelsel is na ruim 65 jaar succesvol functioneren niet langer houdbaar, vindt de auteur. Het kabinet is het daarmee eens. Daarom staat er in het regeerakkoord een duidelijke koers aangegeven om uiteindelijk in 2020 tot een nieuw stelsel te komen. De AOW zal in de toekomst worden aangevuld met een collectief georganiseerd pensioen, gebaseerd op persoonlijke pensioenvermogens.

Heisen, P.; Starink, B.
Individuele pensioenpot : de mitsen en maren
In: Pensioen Bestuur & Management, 15 (2018) 1 (jan), p. 25-26
Themanummer Beleggen en vermogensbeheer. Na een reeks aan aanpassingen in het fiscale kader zou de komende jaren een stelselherziening aan de orde moeten komen. Na een lange periode van analyses lijkt een akkoord tussen de centrale sociale partners ver weg. Of en in welke mate het pensioenstelsel hervormd gaat worden is dus nog maar de vraag. Ondertussen zijn de problemen in het huidige stelsel niet opgelost. De auteurs pleiten in het kader van de discussie over de invoering van de SER-variant van individuele pensioenpotjes en het bijbehorende beleggingsbeleid voor een brede kwantitatieve en kwalitatieve afweging, waarbij de kwantitatieve kant bij voorkeur gestandaardiseerd moet worden uitgevoerd. Bij die standaardisatie kan DNB wellicht een goede rol spelen. Maar het niet blindstaren op de sommen vergt moed.

Westing, M. van; Schijndel, S. van
Maak Nederland weer pensioengidsland 
Liberale Reflecties, 58 (2017) 3, Eindjaarsspecial, p. 49-56 
Nederland moet op pensioengebied weer gidsland worden en het pensioenstelsel van de toekomst ontwikkelen. De problemen in het huidige pensioenstelsel worden steeds breder onderkend. Eerder heeft de SER al een plan gepresenteerd voor persoonlijk pensioenvermogen met collectieve risicodeling, als antwoord op de ontwikkelingen. Het nieuwe kabinet heeft in het regeerakkoord dit plan op hoofdlijnen overgenomen. Het artikel gaat in op de doorsneesystematiek, persoonlijk pensioenvermogen, collectieve deling, keuzevrijheid, en de positie van zelfstandigen.

Licher, J., 
Gepensioneerden willen aan tafel bij de SER : 'we hebben de politiek opgezocht'
In: VGOmedia Magazine, (2017) 103 (dec), p. 14-16
Vijf jaar geleden stapte een groot aantal verenigingen van gepensioneerden uit koepelorganisatie NVOG uit onvrede over het beleid. De stem van gepensioneerden moest meer en beter gehoord worden. Daarom richtten ze een nieuwe koepel op: de KNVG, Koepel van Nederlandse Verenigingen van Gepensioneerden. Deze koepel, waarbij ook VGOmedia is aangesloten, wilde zichtbaarder, activistischer zijn.

Huisman, M. 
'Een compleet nieuw pensioenstelsel is niet nodig' : wel wetgeving hier en daar, maar ...
In: PensioenAdvies, 28 (2017) 12 (dec), p. 6-9
Interview met Onno de Lange, secretaris van het Instituut voor Pensioeneducatie. "Ons uitgangspunt is, dat er niet een heel nieuw stelsel nodig is voor pensioenfondsen om in een veranderende omgeving de pensioenvoorziening te kunnen aanbieden. Dat is gebleken bij ons laatste seminar van 10 oktober jongstleden. Wetswijzigingen hier en daar zullen al volstaan. Dat is niet hetzelfde als een complete stelselwijziging"

Rijkels, J.
Pensioenopbouw ná de AOW-leeftijd : pensioenleeftijd en AOW-leeftijd lopen verder uit elkaar
In: PensioenAdvies, 28 (2017) 12 (dec), p. 14-18
Wat gebeurt er als iemand na het bereiken van de AOW-leeftijd wil blijven doorwerken, tot zijn 'fiscale' pensioenrichtleeftijd. Welke rechten heeft hij of zij? En hoe zit het dan met zijn pensioenopbouw? Deze kwesties zijn enige malen aan de orde geweest in procedures bij de rechter en bij het College voor de Rechten van de Mens en zijn onderwerp van dit artikel.

Graaff, P. G. van der
Pensioenen en het nieuwe Regeerakkoord
In: Pensioenvraagstukken, (2017) 6 (dec), p. 3-5
Column over de maatregelen van het pensioenstelsel die zijn opgenomen in het Regeerakkoord. 'Inhoudelijk is de vraag of een nieuw pensioenstelsel/contract bijdraagt aan de doelen die in het Regeerakkoord worden geformuleerd en of deze doelen ook (of zelfs beter) op een andere manier kunnen worden bereikt. Introductie van een nieuw stelsel/contract met meer individuele elementen en keuzemogelijkheden is vanuit economisch perspectief te verdedigen, een alternatief is evenwel om dit binnen het huidige contract vorm te geven, door bijvoorbeeld inzicht te geven in het individuele pensioenvermogen, mogelijkheden voor een éénmalige opname voor financiering van eigen huis en een arrangement voor zelfstandigen, vergemakkelijkt door een afschaffing van de doorsneesystematiek. Zo wordt een complexe stelselherziening met veel onzekerheden voorkomen, hetgeen ook vanuit uitvoeringsperspectief voordelen biedt.'

Lever, M. H. C.
Pensioen en rente : rol van contract, toezichtkader en beleggingsbeleid
In: Pensioenvraagstukken, (2017) 6 (dec), p. 6-13
De rente is afgelopen decennia sterk gedaald. De rente op Nederlandse staatsobligaties met een looptijd van tien jaar was tussen 1970 en 1992 gemiddeld nog rum 8%. In 2015-2017 was dit tussen 0 en 1%. Gezien de aard van de verplichtingen is voor pensioenfondsen vooral de (bijna) risicovrije rente voor lange looptijden van belang. De daling van de rente is deels te verklaren uit de afname van de inflatie. De (verwachte) inflatie is afgenomen na de overstap op een krapper monetair beleid in het begin van de jaren 80 en de invoering van een expliciet inflatiedoel voor centrale banken.

Vaart, L. van der; Meerten, H. van
De pensioen opPEPPer? : draft, not for quoting
In: Pensioenvraagstukken, (2017) 6 (dec), p. 19-25
Iedere burger van een EU-lidstaat heeft door art. 45 Werkingsverdrag (hierna: VWEU) het recht om naar een andere lidstaat te gaan en daar te werken. Het vrije verkeer van werknemers, een van de belangrijkste pijlers van de interne markt van de EU is op het gebied van tweede pijler pensioenen nauwelijks van de grond gekomen. Naast dat er sprake is van grote diversiteit op het gebied van pensioenregelgeving tussen lidstaten, is portabiliteit van pensioenregelingen nauwelijks Europeesrechtelijk in EU-wetgeving gefaciliteerd. Hierdoor zijn werknemers prima facie vooral overgelaten aan de regelgeving van de lidstaten.

Brakel, M. van den; Otten, F.
Door crisis en vergrijzing stijgt ongelijkheid in primair inkomen
In: ESB, 102 (2017) 4756 (21 dec), p. 579-582
De ongelijkheid van het primair inkomen liep in de periode 2001–2015 op door vergrijzing en de crisis. Maar welk effect heeft de toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen? En wat is de rol van compenserende herverdeling zoals sociale uitkeringen, belastingen en premies? Deze vragen worden in dit artikel besproken.

Smulders, P.; Bossche, S. van den; Heuvel, S. van den
Veel werknemers willen eerder stoppen met werken dan overheid beoogt
In: ESB, 102 (2017) 4756 (21 dec), p. 592-594
Langer doorwerken wordt door de overheid van groot belang geacht. Maar hoe gemotiveerd zijn werknemers daarvoor? En welke factoren bevorderen en remmen langer doorwerken? Deze onderwerpen worden in dit artikel geanalyseerd.

Beer, P. de
Laatste kans voor ons pensioenstelsel
In: S&D, 74 (2017) 6 (dec), p. 21-26
Er is geen enkel bewijs dat de hervormingsplannen van de regering ons pensioen daadwerkelijk beter maken. Alleen wanneer de sociale partners over hun schaduw springen en de uit hand gelopen discussie van 2011 achter zich laten, lijkt redding van het beste pensioenstelsel ter wereld mogelijk.